Totaal aantal pageviews

Berichten weergeven met het label boeken over muziek. Alle berichten weergeven
Berichten weergeven met het label boeken over muziek. Alle berichten weergeven

maandag 6 juni 2011

Uitschakeling remmingen en zelfcontrole tijdens improvisatie

Hersenonderzoek met betrekking tot muziek blijft mij fascineren. Hier is een artikel over wat er gebeurt tijdens het improviseren:

When the Melody Takes a Detour, the Science Begins

Wat er precies gebeurt is uiteraard niet bekend maar wèl wijst een onderzoek aan dat bij improvisatie door een ervaren musicus, delen van de frontale cortex actiever worden die te maken hebben met zelf-expressie en dat gebieden die een rol spelen bij remmingen en zelfcontrole zo goed als uitgeschakeld worden.

Dus we hebben helemaal geen alcohol nodig. Hier is een korte improvisatie na het lezen van het artikel. Proost!



Dat het in staat zijn tot improvisaties jaren van muzikale oefening vergt waag ik als muziekpedagoog te betwijfelen. Ik laat kinderen ook improviseren op akkoordenschema's en de resultaten zijn verrassend, ook zij het in mindere mate bij kinderen die nìet op muziekles zitten. Misschien is dat omdat kinderen een grote drang tot zelfexpressie hebben en minder remmingen en zelfcontrole hebben dan volwassenen, of in ieder geval een lagere drempel hebben tot ongeremde zelf-expressie?
Het verschijnsel van kleuters die nog niet kunnen lezen of schrijven, maar die wèl hele liedjes ter plekke improviseren is iedere muziekdocent die met kleuters werkt bekend...

donderdag 13 november 2008

Musicofilia



Waarschijnlijk heb ik in één van mijn klassen een jongen met synesthesie. Nee, dat is geen ernstige aandoening. Althans praktisch niemand die dit van jongsaf heeft beschouwt het als iets waar hij/zij last van heeft, sterker nog: meestal is men verbaasd als men erachter komt dat de meeste mensen in hun omgeving géén, zoals in dit geval, kleuren zien als zij geluid horen.
In dit geval was mijn test maar summier, dus het zou nog kunnen zijn dat de jongen in kwestie een grote fantasie gecombineerd met een goed toongeheugen en gehoor (of misschien zelfs absoluut gehoor) heeft, maar het leek veelbelovend: ik vroeg de kinderen uit een groep 4, de ogen dicht te doen en te luisteren. Ik speelde een E op een metalofoon. Daarna vroeg ik wie er een kleur zag. Vier vingers gingen direct de lucht in. Ik vroeg hen naar de kleuren en speelde een andere toon (waarna ineens de hele klas de vinger op stak...)en vroeg weer naar de kleuren. Na een aantal verschillende tonen, ging ik tonen spelen die ik al eerder gespeeld had en alleen de jongen in kwestie zei steevast iets als "groen heeft u al gehad" of "dat was weer die goudachtige oranje" (let wel: hij is dus 8!).
Toen ik hem vroeg of hij bij een CD of de radio dan allerlei kleuren door elkaar zag, antwoordde hij bevestigend en voegde er aan toe dat hij thuis als hij zijn drumles aan het oefenen is en hij heeft geen zin meer, hij zomaar wat gaat drummen met zijn ogen dicht, want dan ziet hij allerlei mooie kleuren door elkaar bewegen.

Eigenlijk had ik zijn toon-kleur-combinaties moeten opschrijven en het over een aantal maanden weereens moeten testen en na een jaar nogeens. Dan zou ik zeker weten of hij een kleur-toon-synthesthesie heeft. In dat geval kan het zijn dat hij het zijn hele leven houdt, maar het kan ook in de puberteit verdwijnen. Hoe dat laatste komt weet men niet. Sowieso heeft men slechts vermoedens over hoe dit komt. Een aannemelijke theorie is, dat alle baby's in de eerste maanden moeite hebben met de zintuigen van elkaar te scheiden en dat zij dat geleidelijk leren, waarbij de groeiende hersenen verbindingen afbreken en andere nieuwe weer aanleggen. Bij sommige mensen lijken er wat van de oude verbindingen over te blijven.

Kenners raden het wellicht al, ik ben aan het lezen in: Musicofilia van Oliver Sacks. Een fantastisch boek: een aanrader voor muziekliefhebbers en een absolute "must" voor beroepsmusici en met name voor muziekdocenten. Wist u dat er mensen zijn met partiële toondoofheid. Sowieso blijkt toondoofheid vaker voor te komen dan ik dacht, maar dat er mensen zijn voor wie de hoogste twee octaven van een zuiver gestemde piano hartstikke vals klinken, of zelfs als tegen elkaar geslagen pannendeksels, daar had ik nog nooit van gehoord. Verontrustend is dat deze aandoening juist onder ouderwordende musici voorkomt, maar die spreken er zelden over, uit angst voor gezichtsverlies. Niets is zo status-gerelateerd onder muzikanten als de "scherpte" van het gehoor. Snobistische opmerkingen als "Deze piano is vàls, dat hoor jij toch zeker ook wel, hè?" heb ik al aardig wat keren gehoord.

Sowieso kunnen met gehoorverlies op hogere leeftijd bij mensen die hun hele leven intensief met muziek bezig zijn geweest de meest rare neurologische verschijnselen gepaard gaan, waarvan muzikale hallucinaties (een oncontroleerbare jukebox in je hoofd, die in de kamer naast je lijkt te staan.) het meest voorkomen. Het komt niet zo héél veel voor, maar toch ... Troost is dat met intensieve training dergelijke afwijkingen door de hersenen gecorrigeerd kunnen worden of enigszins onder controle te krijgen zijn.

Ik lees een dergelijk boek ook met de achterliggende vraag hoe ik met deze kennis mijn voordeel kan doen. Voorlopig ben ik er al achter dat ik nòg minder moet praten in de les en nòg veel meer moet musiceren met de kinderen op een uitdagend niveau: kijken waar bij een kind het plafond zit en hem/haar daar nèt overheen proberen te krijgen.
Bijkomend effect is, merk ik, dat je ongemotiveerde kinderen over de streep trekt door het bijvoorbeeld klassikaal oefenen van complexer-wordende body-music-patronen (in call-response-vorm in links-rechts-patronen met de handen op het lichaam slaan)



Overigens was er in die klas òòk een jongen die, eufemistisch uitgedrukt, niet echt uitblinkt in zingen, maar wèl erg zijn best doet. Bij het aansluitend zingen zag ik dat hij zijn ogen nog steeds ingespannen dicht had. Ik tikte hem op de schouder, waarna hij zijn ogen opendeed en met een serieus gezicht zei: "Volgens mij is het blauw of groen..."

vrijdag 18 juli 2008

Het geluid



Niet zozeer een boek over muziek alswel over geluid. Het is een allegorie over hoe dingen in onze maatschappij kunnen lopen. Ineens is daar het geluid. Het laat zich alleen horen als het stil is en bij voorkeur als iemand alleen is. Het laat zich moeilijk in woorden beschrijven. Sommigen horen het en anderen niet. Zij die het horen vinden het geweldig en zij die het niet horen wantrouwen het. Al gauw is het land verdeeld in sonisten en a-sonisten. Er komt een sonistische beweging, die uitmondt in een politieke partij. De kerk spreekt zich eerst tegen, dan voor en dan weer tegen "het geluid" uit. Afijn, het loopt uiteindelijk behoorlijk uit de hand. Degene die het geluid voor het eerst hoorde trekt zijn conclusie...

Binnenkort in deze serie: Aart van der Leeuw - Ik en mijn speelman (ondergetekende is er nog in bezig.)

Ik heb geen bijpassende geluidsdownload, wel één van mijn favoriete opnamen uit mijn jeugd. Vandaag voltooide ik namelijk mijn "first visit to the movies"-bijdrage aan PCL-linkdump

boomp3.com

boxnet-link

maandag 14 juli 2008

We zijn d'r weer!



Jahoor, een weekje weg is wel fijn, maar terugkomen is nog leuker (deze keer, in ieder geval). Zou een ander wellicht schelpen, vogelveren, of eilandprullaria uit de VVV-winkel meenemen, een Splogman gaat voor zijn souvenirs op zoek naar tweedehands platen-of boekenwinkels. Van de eerste bestaan er geen op Schier, maar er is wèl een tot boekenantiquariaat omgebouwd woonhuis: jawel met stapels boeken in de gang, in de woonkamer geen leeg stukje muur of tafel en een bijkeuken gevuld met boekenplanken en curverboxen. Toevallig werd de eigenaar nèt geïnterviewd voor een plaatselijk tijdschrift, tijdens mijn eerste bezoek: het is een gevalletje uit-de-hand-gelopen-hobby.
Deze keer sleepte ik er voornamelijk stripboeken weg, maar ook dit werkje, dat ik door mijn liefde voor de allereerste electronische orgeltjes gewoon niet kon laten liggen. Dankzij mijn Philips EE 2004-verleden en mijn ervaring als doe-het-zelf-zendpiraat (nee, is allang verjaard ;-) is het prima te behappen en zou ik volgens mij best een eind komen, mits alle onderdelen nog verkrijgbaar zijn. In Zwolle is dat niet het geval, want het enige winkeltje waar je transistors, weerstanden, condensators, etc, kon kopen verdween 10 jaar geleden onaangekondigd van de ene op de andere dag.

En wat voor een opname hoort hier nu bij? Vlak voor ons vertrek naar de wadden ontdekte ik een piepklein particulier kringloopwinkeltje, met honderden LP's à drie stuks voor 0,50 euro. Daar moest natuurlijk even in gespit worden. Naast puntgave jaren 80 LP's (Phil Collins, Three Degrees, Donna Summer, ...) scoorde ik ook enkele van de onvermijdelijk Hammondplaten. Johnny Mix, daar had ik nog niet eerder van gehoord en je weet tenslotte maar nooit...

Nou, voortaan zal ik Johnny (vast een bekende sessie-muzikant die niet aan deze producties herinnerd wil worden) links laten liggen. De LP's maken een afgeraffelde indruk. Zijn timing is vaak tenenkrommend en soms wordt een stuk hoopvol ingezet met bijvoorbeeld paardengehinnik, of heeft het de verwachtingsvolle titel "whistling walk" maar die belofte wordt nimmer ingelost.
Een stuk dat er dankzij de drummer en de backingvocals nog wel mee doorkan is het volgende:

Johnny Mix - Cake/Walk baby

De titel "Cake" is vreemd,want het is duidelijk de melodie van Tom Dooley, maar op dit soort alleen-verkoop-vroom-en-dreesman-platen kloppen titels vaker niet.

donderdag 12 juni 2008

Adriaan Jaeggi overleden


Schrijver, dichter en columnist Adriaan Jaeggi is dinsdagavond op 45-jarige leeftijd overleden aan de gevolgen van darmkanker. Dat meldt Het Parool, waarin Jaeggi een column had, woensdag.
Zijn "De tol van de roem" is dit jaar nog op dit weblog besproken. Jaeggi was niet alleen schrijver, maar ook trombonist en in deze hoedanigheid hoorde ik hem nog niet zo lang geleden praten en muziek uitzoeken op radio 6.

maandag 18 februari 2008

Boeken die ik gelezen heb (4)


Gisteren in één ruk uitgelezen. Eigenlijk gaat het niet over muziek, maar over het feit dat je in de DDR 21 maanden in de gevangenis kon zitten, omdat je op het verkeerde moment, op de verkeerde plek een tango had gespeeld op de piano.

Erg vermakelijk vind ik dit leesverslag van een middelbare scholier. Vooropgesteld dat hij het toch maar in het Duits heeft gelezen (en ik niet, maar dat verhaal heb ik al eens verteld...)is de boodschap van dit boek hem volgens mij ontgaan, zo blijkt uit de laatste regel van de samenvatting: de hoofdpersoon heeft niet uiteindelijk vrede met zijn onterechte veroordeling: het systeem heeft ook hem klein gekregen! Erg mooi boek.

Christoph Hein

zondag 17 februari 2008

Boeken die ik gelezen heb (3)


Ik ben niet de eerste die iets over dit boek op internet heeft gezegd. Enig googlen leerde mij zelfs dat één van de medebloggers van deze site dit boek ook al had besproken. Daarom dit citaat van zijn site:
"De Tol van de Roem door Adriaan Jaeggi. Het boek handelt over een trompettist, die samen met een stel vrienden een band opricht, de Mondo Pacific Band, die uitgroeit tot een succesvolle groep en volle zalen trekt. Maar dan wordt de hoofdrolspeler verliefd op de vrouw van één van de muzikanten en deze geheime liefdesaffaire zorgt ervoor dat er een moeilijke keus gemaakt moet worden. Je merkt, al lezende, dat Adriaan Jaeggi zelf ook jazzmuzikant is (...)"

Ik wil daaraan toevoegen dat ik denk dat iedere muzikant die weleens geschnabbeld heeft veel punten van herkenning in het boek zal treffen. Bovendien spreekt de schrijfstijl van Jaeggi mij erg aan. Het blijft tot het einde toe spannend/boeiend en er zitten rake observaties en mooie formuleringen van gedachten/filosofietjes in.
Een van mijn favoriete fragmenten is waar de band geïnterviewd wordt voor een tijdschrift:
'Kunnen jullie mij vertellen wat jullie precies willen zeggen met jullie muziek? Een voor een?' Verwachtingsvol keek ze de kring rond. Haar ogen bleven op mij rusten.
'Ik?' zei ik. 'Je bedoelt of we een boodschap hebben of zoiets?'
Ze knikte. 'Bijvoorbeeld.
Ik haalde mijn schouders op.'Heb ik nooit zo over nagedacht. Hoor eens hoe mooi ik trompet kan spelen, misschien. Ik denk dat ik dat wil zeggen.'

Ik denk dat ik meer boeken van Adriaan Jaeggi ga lezen.

zondag 3 februari 2008

Boeken die ik gelezen heb (2)


Onlangs las ik een boek uit dat ik al enige jaren in de kast had staan: Herman Hesse - Gertrud. Het is een meeslepend verhaal over een componist/violist die in zijn studententijd mank wordt door een ongeluk, veroorzaakt door dronken overmoed, om indruk te maken op een meisje. Niet alleen liefde, hartstocht en vriendschap zijn de thema's waar hij zijn hele bestaan mee worstelt, ook het componeren dat niet helemaal los te zien is van de andere drie is een (herkenbaar) strijdpunt:

... dat ten slotte datgene was waarvoor ik leefde en waarop ik aangewezen was om mijn leven zin te geven, wat was dat anders dan een jacht op schaduwen, het bouwen van luchtkastelen! Was het werkelijk waar dat dit zin had en een mens zijn leven kon vullen en rechtvaardigen, dit opeenstapelen van toonreeksen, dit bezeten spel met vormen, die in het beste geval iemand anders voor een uurtje aan een aangename tijdspassering hielpen?

(inderdaad, Duitstalige boeken lees ik in de vertaling, daar ik indertijd door het immer in beweging zijnde Nederlandse onderwijssysteem ondanks mijn brede interesse, vakken voortijdig moest "laten vallen". Dit maakt dat er in het Duits zelf meer dingen voor mij verloren gaan dan in de vertaling.)

zondag 21 oktober 2007

Ze doen maar ...


Voor 50 eurocent gekocht in een tweedehands winkeltje op Schiermonnikoog deze zomer en in een ruk uitgelezen: drie korte verhalen, waarvan in de eerste een zwarte vrouw, na een aaneenschakeling van rassendiscriminerende ervaringen verzucht: "Ach, laat ze het dan ook maar jazz noemen.", nadat ze hoort wat een jazz-musicus met haar mondeling overgeleverd liedje heeft gedaan, dat ze hem verkocht heeft.
Een wat minder bekend werk van Jean Rhys, maar even meeslepend als The Wide Sargasso Sea